De oneindige mogelijkheden van het schaakspel

HATTEM - Het is dinsdagavond, rond 18.45 uur. In de centrale hal van de Van Heemstraschool druppelt de ene na de andere jonge schaker binnen. Op de tafels staan de schaakborden en stukken al klaar. Aan de muur hangt het grote oefenbord waarop straks de eerste stellingen worden uitgelegd. De kinderen worden gastvrij ontvangen door Deen Neijenhuis en Bart Kamphuis. Al snel is duidelijk: schaken is hier allesbehalve een stoffige bezigheid.

Schaakles

Sinds het nieuwe seizoen, dat eind augustus begon, zijn de twee Hattemers de nieuwe schaakleraren van schaakclub Denk en Zet. Daarmee nemen zij het stokje over van Harry Kloppenburg, jarenlang het gezicht van de jeugdlessen en een belangrijke drijvende kracht achter de club. Kloppenburg blijft betrokken als voorzitter bij dam- en schaakvereniging Denk en Zet / N.G.K.Z. en op de achtergrond bij de organisatie.

Hoewel de schaak- en damvereniging hetzelfde bestuur hebben, opereren beide afdelingen zelfstandig. De schakers komen bijeen in de Van Heemstraschool, terwijl de dammers hun clubavonden houden in de Bouwakker in Hattemerbroek. Twee keer per jaar treffen beide disciplines elkaar tijdens de gezamenlijke ledenvergadering en het traditionele, gezellige kersttoernooi in de Bouwakker.

Gastles

Voor Deen Neijenhuis begon het allemaal met een gastles van juist diezelfde Harry Kloppenburg. Als negenjarige leerling van de Jan Jaspersschool zat Deen in de klas bij de kleindochter van Kloppenburg. Toen Kloppenburg op school het schaakspel kwam promoten, raakte Deen gefascineerd. Samen met een vriend ging hij schaaklessen volgen bij Denk en Zet. De club waar hij als jeugdlid ooit zelf begon, is nu de plek waar hij kinderen leert schaken.

Deen zit inmiddels in het laatste jaar van de PABO en combineert zijn opleiding met zijn passie voor het schaakspel. Tijdens zijn stages geeft hij vrijwel altijd een gastles. “Bij iedere stage op school geef ik een gastles en overal waar ik ga, gaat het demonstratiebord mee”, vertelt hij.

Ook op Het Palet en de Jan Jaspersschool heeft hij kinderen kennis laten maken met het spel. “Het is mooi om te doen en om de jeugd enthousiast te maken voor schaken. Kinderen ontdekken dat schaken niet alleen iets voor oude mannen is. Je begint bij de uitleg van het schaakbord en de schaakstukken. Vertelt wat schaak en schaakmat zijn en daarna ga je lekker spelen. Je brengt iets abstracts tot leven.”

Next level

Wat hem zelf nog altijd aantrekt in het schaakspel? De oneindige mogelijkheden. “Het is next level puzzelen. Dat maakt het zo leuk.” Schaken heeft hem bovendien geholpen bij zijn eigen ontwikkeling. “Je leert je goed concentreren en het stimuleert je creatieve denkvermogen. Er zitten hoogwaardige denkvermogens achter, zoals verbanden leggen en probleemoplossend denken. Ik heb zelf ervaren dat ik daar op school profijt van heb gehad. Dat wil ik ook aan de kinderen meegeven.” Juist in een tijd waarin kinderen veel tijd digitaal doorbrengen, ziet Deen een belangrijke rol voor het schaakbord. “Schaken is ook verbindend. Het is een leuk spel om samen te spelen.”

De magie

Ook Bart Kamphuis heeft een achtergrond in het onderwijs. Hij woont inmiddels tien jaar in Hattem en schaakte in zijn vorige woonplaats veel bij schaakclub Oefening en Ontspanning in Kampen en in externe competities en toernooien. Tijdens zijn studententijd raakte het schaken wat op de achtergrond, maar via internet vond hij de sport opnieuw.

“Ik ging steeds meer spelen op Chess.com, kreeg mijn oude niveau terug, en begon weer te trainen om mezelf verder te ontwikkelen. Op een gegeven moment wil je dan weer naar een schaakclub, om een echt bord en echte schaakstukken te voelen. Dat is gewoon magie.”

Volgens Bart heeft een fysieke partij iets wat online schaken niet volledig kan vervangen. “Je zit daar met een pokerface tegenover je tegenstander en probeert hem of haar te doorgronden: wat gaat er in dat hoofd om? In real life spelen heeft echt een extra dimensie.”

Tegelijkertijd ziet hij de digitalisering niet alleen als een bedreiging. “Doordat digitaal schaken zo goed ontwikkeld is, kan iedereen op elk moment van de dag op zijn eigen niveau een wedstrijd spelen. Het heeft dus twee kanten.”

Jeugdspelers

Inmiddels zit het ledenaantal weer in de lift. Voor corona had Denk en Zet zo’n achttien jeugdspelers. Na de coronaperiode bleef daar maar weinig van over. Harry Kloppenburg maakte zich destijds zorgen over het voortbestaan van de bijna negentig jaar oude schaakclub in Hattem. Die zorgen lijken voorlopig plaats te hebben gemaakt voor optimisme. Inmiddels komen iedere dinsdagavond ongeveer 25 jeugdspelers naar de lessen van Bart en Deen. De kinderen zijn tussen de zeven en vijftien jaar oud. Van 18.45 tot 20.00 uur is de jeugd aan de beurt; daarna schuiven de senioren achter het schaakbord. De twee nieuwe schaakleraren zitten vol ideeën voor hun eerste seizoen. Hun belangrijkste doel is plezier. “Schaken is in eerste instantie een spel dat bedoeld is om plezier te maken”, zegt Bart. “Iedereen kan schaken leren. Hoe langer je het doet en hoe meer je je erin verdiept, hoe meer die wereld zich opent.” Deen vult aan: “Je gaat steeds beter nadenken over hoe je de stukken slim neerzet en welke tactiek je kunt gebruiken. Er gaan steeds nieuwe deuren open.”

Ontdekken

En misschien is dat wel de grootste aantrekkingskracht van het schaakspel. Er valt altijd iets nieuws te ontdekken. De mogelijkheden zijn eindeloos. “Er zit geen geluksfactor in”, zegt Bart. “Het is een eerlijk spel. Als je je ervoor inzet, kun je steeds een beetje beter worden. Iedere partij is uniek. Er zijn meer mogelijke schaakpartijen dan dat er atomen in het heelal zijn.”

Wie wil ontdekken of schaken iets voor hem of haar is, hoeft niet meteen lid te worden. Iedereen kan vrijblijvend op dinsdagavond binnenlopen in de Van Heemstraschool en een kijkje nemen. Want één ding willen Deen en Bart vooral laten zien: schaken is niet alleen nadenken achter een bord. Het is ontdekken, spelen, leren en vooral veel plezier maken. Meer informatie is verkrijgbaar tijdens de schaakavonden of via denkenzetjeugd@gmail.com.